START TYPING AND PRESS ENTER TO SEARCH

aparat_braces_szyny

Aparat ortodontyczny: rodzaje, zakładanie i higiena

Aparat ortodontyczny to prawidłowy zgryz. Proste zęby to nie tylko ładny uśmiech, ale także łatwiejsze dbanie o czystość jamy ustnej i skuteczniejsze zapobieganie próchnicy i paradontozie. Aparat ortodontyczny to nie przykra konieczność, ale moda. Moda bardzo zdrowa, bo pozwala wyprostować zęby, leczy wady zgryzu i i nierzadko kompleksy.

Aparat ortodontyczny noszą dzieci i dorośli, a wśród młodzieży cieszą się (zwłaszcza te zdobione) sporą popularnością. Dziś srebrne albo przezroczyste (z kryształu górskiego) klamerki na zębach nikogo nie dziwią.

Ruchomy aparat ortodontyczny dla dzieci

Zastępowanie zębów mlecznych stałymi trwa kilka lat. Stopniowo zmienia się także kształt szczęki i żuchwy. Jeżeli rodzice zauważą, że mleczaki nie rosną prosto, powinni poradzić się ortodonty. Dzieciom pomiędzy 4 a 12 rokiem życia najczęściej zaleca się aparaty zdejmowane, ruchome (lekarze nazywają je czynnościowymi). Noszenie ich sprawia, że zęby wychylają się we właściwym kierunku, szczęki odpowiednio rozrastają, przygotowując miejsce dla zębów stałych. O tym, czy leczenie będzie skuteczne i zakończy się na noszeniu aparatu zdejmowanego decyduje wiele czynników, ale chyba najważniejsza jest współpraca dziecka i rodziców z lekarzem. Opiekunowie muszą być przekonani, że aparat pomoże uniknąć poważniejszych kłopotów. Ich rola polega na pilnowaniu, by dziecko nosiło aparat przez co najmniej cztery godziny dziennie i zakładało go również na noc. Takie leczenie wymaga wielkiej cierpliwości, bo może trwać od kilku do kilkunastu lat (nawet do 15-16 roku życia dziecka). Trzeba też pilnować terminów wizyt kontrolnych, aby sprawdzać postępy leczenia i we właściwym czasie wymieniać aparat na nowy – większy bądź szerszy.

 

Kiedy założyć aparat ortodontyczny

Dzieciom aparaty stałe zakłada się dopiero wtedy, gdy mają wszystkie stałe zęby. U dorosłych można to zrobić niezależnie od wieku, nawet po skończeniu czterdziestki czy pięćdziesiątki (jednak taki zwyczaj rodzi się w Polsce bardzo wolno). Bywa jednak, że u starszych osób sam aparat nie wystarcza, bo wada zgryzu może być spowodowana wadliwą budową szczęki albo żuchwy. Wtedy konieczna jest interwencja chirurga, który prawidłowo, ale już operacyjnie, ustawi je w modelowym położeniu. Leczenie ortodontyczne dorosłych często musi być połączone także z zabiegami protetycznymi lub wszczepieniem implantów. Ale nieraz dzięki np. niewielkiemu rozsunięciu ścieśnionych zębów można uniknąć wstawiania sztucznych. Ostatnio, ale nie jest to możliwe w każdym przypadku, stosuje się lingwalne aparaty ortodontyczne, których nie widać w buzi nawet przy najszerszym uśmiechu. Zameczki (nie kaleczą języka i nie przeszkadzają przy jedzeniu) zakłada się na zęby od strony języka. Aparat lingwalny łatwiej starannie oczyścić niż tradycyjny. Jest też nieco droższy, a o jego założeniu zawsze decyduje lekarz.

 

Po co prostować zęby?

Jest kilka ważnych powodów, dla warto to zrobić.

  • Jeżeli obie szczęki idealnie do siebie pasują, a zęby są równe, twarz zyskuje na wyglądzie. Jej owal, profil zyskają naturalny kształt, a uśmiech jest pełen wdzięku.
  • Wyprostowanie zębów umożliwia zlikwidowanie lub znaczne zmniejszenie wielu wad wymowy.
  • Idealne rozgryzanie jedzenia ułatwia trawienie i regularne wypróżnienia oraz chroni układ pokarmowy przed wieloma chorobami.
  • Proste zęby łatwiej zabezpieczyć przed próchnicą i chorobami dziąseł.

Prostowaniem zębów zajmują się stomatolodzy – ortodonci. Ich zadaniem jest prawidłowe ustawienie zębów, czyli spowodowanie, by stykały się ze sobą we właściwych miejscach.

Ważne

Nieprawidłowy zgryz może być przyczyną wad wymowy. Należą do nich:
Dyslalia
– jednoraka to nieprawidłowe wymawianie jednej głoski, np. “r”, wieloraka – nieprawidłowe wymawianie wielu głosek (trudno zrozumieć co mówi osoba, mająca taką wadę), całkowita – wymowa jest niezrozumiała i określana jako bełkot.
Seplenienie – niektórzy ludzie mimo poważnych wad zgryzu mówią wyraźnie, ale większość nieprawidłowo wymawia poszczególne głoski lub całe sylaby. Z trwałych wad wymowy nie wyrasta się. Można je usunąć poprzez leczenie ortodontyczne i naukę poprawnej wymowy u logopedy.

 

Aparat ortodontyczny – przygotowanie do założenia

Jeśli zauważymy (albo powie nam o tym pediatra lub dentysta), że zęby dziecka nie rosną prawidłowo, powinniśmy jak najszybciej pójść do ortodonty. Gdy okaże się, że konieczny jest aparat, czeka nas kilka wizyt przygotowujących do tego. Pierwsza to dokładne oczyszczeniu (specjalnymi urządzeniami) zębów z osadu, kamienia nazębnego i poddziąsłowego. Jeśli w czasie jednej wizyty nie uda się usunąć wszystkich zanieczyszczeń – zabieg trzeba powtórzyć. Konieczne jest też uzupełnienie wszystkich ubytków w zębach. Bez tego nie można rozpocząć leczenia ortodontycznego. Profesjonalne oczyszczenie jest konieczne, aby uniknąć chorób dziąseł i przyzębia, które po założeniu aparatu szybciej mogą się rozwinąć. Przed dopasowaniem i założeniem aparatu oprócz tradycyjnego badania trzeba wykonać pantomogram (panoramiczne prześwietlenie wszystkich zębów), boczne zdjęcie czaszki (cefalometria) oraz fotografię stanu zębów przed rozpoczęciem leczenia. Na końcu robi się gipsowe wyciski wszystkich zębów, czyli tzw. modele diagnostyczne. Posłużą one do opracowania idealnego dla nas ułożenia zębów i doboru odpowiedniego aparatu. Dopiero po analizie wszystkich badań i zdjęć wybiera się, najlepszą dla danej osoby, metodę leczenia. Niekiedy, jeszcze przed założeniem aparatu, konieczne bywa usunięcie niektórych zębów, aby obie szczęki mogły nabrać właściwego kształtu.

Aparat ortodontyczny – zakładanie

Tydzień przed założeniem aparatu wykonuje się tzw. separację. Zabieg polega na umieszczeniu między zębami trzonowymi specjalnych elastycznych elementów, które tworzą miejsce dla pierścieni zakładanych później na pierwsze zęby trzonowe (czasem dotyczy to także innych zębów). Po tygodniu kolejna wizyta, podczas której ortodonta usuwa elastyczne elementy i na zęby trzonowe nakłada specjalne pierścienie. Dopiero teraz można założyć aparat. Do poszczególnych zębów przykleja się tzw. zamki (metalowe lub przezroczyste), a do nich mocuje się za pomocą ligatur sprężysty drut (łuk). Z ustaloną przez lekarza siłą będzie on uciskał zęby. Dzięki temu korekcji ulegają także ich korzenie. Wszystko po to, aby zęby stanęły w równym szeregu. Trzeba jednak wiedzieć, że przy dużych wadach zgryzu, wymagających znacznej korekty wskazane są zamki metalowe. Następnie co 4-5 tygodni trzeba złożyć ortodoncie wizytę kontrolną. Sprawdza on ustawienie zębów, porównując ich stan z ułożonym wcześniej (z gipsowych odlewów) wzorcem i modyfikuje ustawienie aparatu. W zależności od rodzaju wady i postępów w leczeniu nosi się go około dwóch – trzech lat. Leczenie ortodontyczne nie boli, chociaż przez pierwsze dni po założeniu aparatu można odczuwać nieznaczny dyskomfort.

 

Aparat ortodontyczny – co wolno, a czego nie po założeniu jego założeniu

Po założeniu aparatu zęby mogą być bardziej wrażliwe, co bywa szczególnie odczuwane podczas jedzenia. Nie oznacza to jednak, że należy przejść na pokarmy płynne lub papkowate. Gryzienie bardzo twardych pokarmów może spowodować odklejenie zamka. Dlatego jabłka, marchew lub twardy chleb lepiej pokroić na małe kawałki. Trzeba się też powstrzymać lub ograniczyć jedzenie słodyczy. Najbardziej niebezpieczne są ciągnące się batony, cukierki oraz gumy do żucia, bo bardzo trudno usunąć je z elementów aparatu. Brudne zamki łatwiej się odklejają od zębów lub łączący je drut wygina się i popycha zęby w niewłaściwą stronę. Dorośli i dzieci powinni zrezygnować z napojów gazowanych. Zawarty w nich dwutlenek węgla rozpuszcza klej, którym do zębów przytwierdzone są zamki. Jeśli już zdarzy nam się sięgnąć na przykład po coca colę, to później płuczemy usta wodą i dokładnie myjemy zęby pastą.

Tego nie rób

Blisko 80 proc. wad powstaje w pierwszych latach życia. Decyduje o tym wiele czynników. Najważniejsze to:

  • Nieodpowiedni smoczek wpychany do buzi z byle powodu wykrzywia zęby, deformuje miękkie kości szczęki i żuchwy.
  • Karmienie dziecka butelką ze smoczkiem po ukończeniu pierwszego roku życia. Im szybciej butelkę zastąpimy łyżeczką, tym lepiej dla prawidłowego ukształtowania podniebienia, szczęki i żuchwy.
  • Wielomiesięczne karmienie dzieci w pozycji leżącej lub półleżącej. Przy takim ułożeniu żuchwa (dolna szczęka) opada do tyłu. Stawy i więzadła rozciągają się i już nie mogą utrzymywać jej we właściwym położeniu. Żuchwa nie przylega do szczęki i deformuje się.
  • Przerośnięte migdałki i wymuszone oddychanie przez usta.
  • Podawanie wyłącznie papkowatych pokarmów. Aby zęby rosły prosto, a dziąsła mocno je trzymały, dziecko powinno gryźć.
  • Obgryzanie paznokci, ołówków oraz ssanie kciuka. Jeżeli dziecko ma takie nawyki, w przyszłości najprawdopodobniej będzie też miało poważną wadę zgryzu – wypchnięte do przodu górne zęby (siekacze) lub kły.
  • Zaniedbywanie leczenia mlecznych zębów. Jeżeli wcześnie ich zabraknie, kość nie wykształci się i nie będzie w niej dość miejsca dla znacznie większych zębów stałych. Zamiast rosnąć w równym szeregu, przebiją się jedne nad drugimi, z boku dziąsła lub na podniebieniu.

Właściwa higiena jamy ustnej

Jeśli masz założony stały aparat bardzo ważne jest zachowanie właściwej higieny. Nie tylko po to, by zapobiegać próchnicy, ale głównie dlatego, by uchronić się przed chorobami dziąseł. Ktoś, kto systematycznie zaniedbuje staranne czyszczenie zębów nie może być leczony ortodontycznie. Zwłaszcza, że utrzymanie właściwej higieny jamy ustnej staje się znacznie trudniejsze po założeniu aparatu. Szczoteczka do zębów musi towarzyszyć pacjentowi w każdym miejscu: w domu, w pracy i szkole, bo zęby trzeba myć starannie po każdym, nawet bardzo skromnym posiłku. Zalegający na nich osad wciśnięty między elementy aparatu, będzie znacznie przyspieszać rozwój próchnicy i trudnych do leczenia chorób dziąseł. Jeżeli choroba rozwinie się do tego stopnia, że konieczne będzie zdjęcie aparatu, leczenia zostanie przerwane, niezależnie od etapu, na jakim była kuracja. Dlatego zęby uzbrojone w aparat stały należy nie tylko dokładnie myć, ale także płukać wodą z dodatkiem specjalnych płynów stomatologicznych oraz przestrzenie między nimi czyścić nicią dentystyczną.

 

Leave a Comment